Centenario dun lucense ilustre

O autor que esqueceu inxectarse ouro


Etiquetas: Cunqueiro, centenario, efeméride, Mondoñedo, Lugo, literatura

22/12/2011 - Jaureguizar / El Progreso (Lugo)

Cunqueiro cumpriría hoxe 100 anos de seguir vivo, pois naceu o 22 de decembro de 1911. Ou tal vez estea cumpríndoos ao seu xeito, gozando das existencias e publicando as obras que el fachendeaba de ter vivido e publicado sen que haxa indicios.

Álvaro cunqueiro aprendeu logo os límites da vida. O seu pai explicoulle que non debía apartarse das rúas máis céntricas e seguras do Mondoñedo no que naceu o 22 de decembro de 1911 porque os milleirais que ascendían sobre as mesmas lindes da cidade estaban inzados de comunistas sen afeitar e con chaquetas vellas que atoparían un bo agasallo de Nadal ateo facerse co fillo do boticario.

Dese xeito comprendeu que Mondoñedo era o mundo, ao xeito de Celso Emilio, e superou o cativo mapa local a base de transmutar cada obxecto das poucas rúas nas que corría ceibo e alleo ao medo en obxectos que representaban o máis acendrado de Occidente e o máis fascinante de Oriente. O desenvolvemento desta fantasía empezou polo que lle quedaba enfronte dos ollos: un almanaque ilustrado cunha Natividade de Fiemalle. «Botei horas mortas contemplando aquela pintura», confesa o escritor, que descubriu naquela representación «o meu país natal, a colina da Camba e a montaña de San Pedro de la Torre, a paisaxe cara a Viloalle e Masma... O mestre Fiemalle, dicíame eu, viu este Nacemento en Mondoñedo».

Unha mostra da fantasía como complemento da realidade é, por exemplo, a anécdota que contaba sobre o bedel do casino de Mondoñedo, sobre o que aseguraba que tiña unha melomanía de tales dimensións que sintonizaba a BBC para escoitar os concertos de Yehudi Menuhin dirixindo á London Simphony Orchestra. «Nun momento dado, o conserxe, enfurecido, soltou unha puñada sobre unha mesa ao tempo que berraba: ‘Do sostido, animal!’».

MAPA

O método de construír un universo a partir dun modelo cativo a escala para imaxinalo ampliado repetiuno tras chegar a Lugo, onde estudou nos Maristas e despois no Instituto Xeral e Técnico que había na rúa luguesa de San Marcos. Alí descubriu con fascinio unha reprodución do mapa de Galicia que trazara Fontán gravado en París, no que supuxo o seu «gran encontro co país galego; alí estaba a miña terra, a terra da miña vocación e dos meus días, a terra temporal e eterna, a terra que a miña lengua necesitaba para existir».

Malia todo o seu afán en vivir nos seus Matrix, o narrador houbo de procurarse un oficio, que foi o periodismo, aínda que Cunqueiro semellaba ter un proído continuo por mor das súas relacións coa realidade. Gustáballe mirar nos espazos inmensos da súa imaxinación e contar que ía atopando nela. O requerimento dun viaxante de ferraxería, que lle reclamaba que escribise sobre os apretos económicos de moitos cidadáns. «Seica que os poetas temos que dalo todo: mesmo as patacas!», retrucoulle.

O seu traballo de xornalista desacóugao porque lle proe a sensación de que a escrita informativa lle saca tempo da literaria. «Dou mellor polo camiño inventado ca polo real», repetiría para laiarse dun oficio que o atoaba todo o día, máis cando foi director, como era o caso da súa estadía no Faro de Vigo. Hai quen ve nesa explicación unha xustificación da súa limitada inclinación ao esforzo. «Teño un espírito vagabundo e dado á dispersión», confesaba.

Outras veces, o seu carácter inconcreto empúxao ata a banda contraria e mesmo escribe que «non fai falta darse na caluga como facía Stendhal para que chegue a inspiración se as historias están nos xornais todas as mañás».

A vida, cando se pretende gozar no seu amplo abano de cores e sabores, é terriblemente cara e chegou un momento en que a nómina profesional non lle chegaba, polo que se meteu en negocios. Afeito a pasearse polos ámbitos que recreaba na imaxinación, era torpe cando se trataba de tirar un beneficio con obxectos reais. Exerceu de intermediario entre uns fabricantes de papel e o editor Caralt, pero este no chegou a recibir a súa encarga.

Asumiu que debía moverse nun campo que lle achegaba seguridade, o xornalístico. Coñecedor de que a imaxe de Francia era deplorable para moitos españois, especialmente para o ditador que gobernaba aos españois, ofreceuse a embaixada gala para desenvolver unha campaña de imaxe. Álvaro Cunqueiro escribiría unha serie de artigos que terían como motivo o Camiño de Santiago, que serve de eixo entre o terriotorio español e o francés. O escritor recibiu 8.000 pesetas da altura para facer a viaxe. Tras a encarga, houbo varias confirmacións verbais estendidas no tempo de que estaba redactando o libro. Nunca máis se soubo.

RETIRADA

Ambos os enganos fóronlle cobrados coa retirada do carnet de prensa, o que, na práctica, representaba o despedimento. Houbo outros menos coñecidos porque non tiveron tanta repercusión económica nin diplomática. Cunqueiro informouse de que un madeirista de Ferreira do Valadouro ía viaxar a Estados Unidos e pediulle que lle concedese un adianto polo premio Mark Twain, un galardón reputadísimo co que viña de ser recoñecido. O empresario non llos deu, e fixo ben, porque nunca se fixo nin a convocatoria.

A condea foi agridoce. Despois de quedar sen ocupación nin sustento mediada a trintena, perde tamén o vencello matrimonial. Refuxíase na gaiola dourada que o mantiña a salvo dos comunistas que se afeitaban cada varios días. Francisco Fernández del Riego logo acude no seu socorro, tanto persoal como literario, aguilloándoo para que recupere o galego como medio de expresión da súa ficción escrita. O socorro limítase ao pausado e inseguro método da correspondencia física remitida dende Vigo. Hai días positivos e outros nos que confesa ao amigo que «teño que saír uns días deste burato, véxome soio, aconchado nun buraco». Cos negros e os brancos, mesmo cos grises, a volta á Mondoñedo representou a súa implicación na escrita, nunha segunda carreira que prende con folgos a partir de ‘Merlín e familia’.

A ambición inchase nel con tal intensidade que mesmo escribe un Hamlet, retomando o contacto coa cultura universal e atemporal. Un lector de Pontevedra aféalle que pretenda remedar a Shakespeare e, cando lle envía a duodécima carta, provoca que Cunqueiro lle conteste por longo botando man dunha cita de Jean Cocteau, que vén dicir que un escritor verdadeiramente orixinal é incapaz de plaxiar; polo tanto, pode plaxiar impunemente». Certamente, o mindoniense non plaxiou, mesmo cedeu obra para que outros se lucisen con ela. Faro de Vigo estivo publicando traducións de poetas de todo o mundo. Unha pescuda recente revelou que moitos deles sequera existían.

Non menos sonada son as felicitacións que o editor de El Progreso facía chegar ao seu correspondente en Mondoñedo «polo seu bonito estilo e a súa riqueza expresiva», en palabras dirixidas ao barbeiro O Pallarego e repetidas por Díaz Jácome. Cunqueiro chegou a confesar que moitas veces axudou ao amigo « a redactar noticias locais, moderando o seu arbitrarismo innato, a súa ira civil e o seu afán de chamar belísimas a todas as señoritas».

«Non teño afección a mentir, pero teño necesidade de fabular. Mesmo na miña relación con outros seres humanos», aseguraba o escritor. Cando se desviaba da verdade, facíao dun xeito tan encantador, que tiña que dar ganas repentinas de perdoalo. Estando aínda en Madrid, atopou un veciño ao que comentou que vía con mala cara, pero anuncioulle que coñecía o remedio. «O que tes que facer é pedir unhas inxeccións de ouro que che venden na nosa botica de Mondoñedo. Podes ir dándome os cartos», solicitou. El esqueceu de poñelas e finou en 1981.

"VAGO, FANTÁSTICO E CORDIAL''

O escritor mindoniense deixou caer nunha ocasión que quería ser lembrado como «vago, fantástico e cordial». Cunqueiro era devoto de San Expedito, «porque é avogado das decisións rápidas e a mín cústame moito decidirme». Entre a lacazanería e a indecisión que se atribuía, o poeta reservaba tamén para si mesmo a apreciación de que «digo de min que non podo ser posto como modelo de ordenados».

Apaixoado lector

O autorretrato queda completado con outras afirmacións como que «eu non son crítico literario; son, todo o máis, un vago, preguizoso, apaixoado lector». Non lle faltou a ledicia, malia os tempos de miseria e traizóns que houbo vivir porque «non coñezo a ninguén que non teña un día alegre que lembrar». Nesas alturas de escaseza, asegura que «non me faltou un certo espírito franciscano, que levo enriba e debaixo de min».

Terras lucenses

O autor sentiu unha necesidade de manter o fío coa súa terra natal. «O primeiro que fago ao chegar ao Faro de Vigo é buscar o periódico dos lucenses e informarme da vida da miña provincia natal».

Publicidade

Os seus amigos e os seus lectores, figuras que coinciden en moitos deles, concordan en que non se lle fixo xustiza. Borobó amosábase indignado en La Noche pola falta de atención da Real Academia Española cara ao escritor galego. «Álvaro Cunqueiro carece dese instinto publicitario, común a Dalí, Cela e Dominguín que tan excelentes resultados produce. Cunqueiro é incapaz, por exemplo, de pedir votos para ingresar na Academia». Cadra con el Blanco Villa, quen o define coma «un home recatado, nada vaidoso e, por suposto, cunha gran vergoña por todo o seu, que lle impediu sempre amosar o cartel».

 

 
 

 
0'0 (0 votos)
5'0 (6 votos)

Para valorar comentarios debes estar rexistrado.


Acceder Crear usuario

Non podes valorar os teus propios comentarios.



Só podes valorar o comentario unha vez.



¿Comentas?

Borraranse os comentarios que conteñan insultos e/ou contidos inadecuados.
Para calquera dúbida, consulta a guía de comentarios.


Acceder Crear usuario

Podes comentar sen ter que crear un usuario, pero é recomendable se queres acceder a todas as funcionalidades dos comentarios (votacións, karma, foto personalizada...)





captcha

Cambiar por outro


Un pouco de HTML está ben
Podes usar algunhas etiquetas HTML <a></a>, <b></b>, <s></s>, <u></u>, <i></i>