Hai seis meses que Anxo Lorenzo (Vigo, 1964) cambiou as aulas da facultade de Filoloxía Galega e Portuguesa de Vigo pola dirección da secretaría xeral, para, segundo o presidente da Xunta, "restaurar a convivencia pacífica" entre galego e castelán.

Neste tempo, este "independente" xa se tivo que enfrontar ás reaccións dispares que provocou a súa fichaxe, dúas manifestacións con duras críticas á actuación do Goberno en materia lingüística e un debate permanente sobre cál debe ser a orientación da política da súa área. Agora está a piques de presentar o novo decreto para o galego no ensino, convencido de que o consenso é posible e desexable, malia dubidar da "disposición" dalgunhas forzas políticas.

Pregunta: ¿Cantas veces se arrepentiu de ter aceptado a secretaría xeral?

Resposta: Ningunha; poucas veces, en todo caso.

P: Dixo nalgunha ocasión que perdeu amigos por esa decisión.

R: Algúns. Son cousas da vida. Cando se toman certas decisións en calquera aspecto hai persoas próximas que non o ven ben. Tampouco pasa nada, a vida segue.

P: ¿Contaba coa polémica existente arredor da política lingüística, cunha situación crispada?

R: Si, por suposto. Cando cheguei agardaba que o nivel do debate fose un pouco menor e se diluíse cos meses. Aínda que non aumenta, mantense estable, e iso si me chamou un pouco a atención. Sabemos que ten unha lóxica.

P: Agora que vai presentar o novo decreto para o ensino, ¿é posible lograr un consenso, sacar o idioma do debate político?

R: Hai que distinguir entre debate político e debate social. Non hai debate social sobre a lingua; na rúa non se fala disto e a xente segue máis preocupada doutras cousas. Debate político, si. Concordo coa idea de retirar a lingua do debate partidario, porque debemos ser capaces de ter un substrato común de acordo entre todas as forzas políticas. Iso é posible e desexable, pero neste momento as posicións están moi separadas. Parte das forzas políticas están empeñadas en que non haxa consenso. Incluso utilizan a lingua galega como un elemento de enganche, de mobilización entre a súa militancia e os seus simpatizantes.

P: Nos últimos meses naceron varias plataformas en defensa do galego. ¿Está aberto a dialogar con elas?

R: Si. Concretamente, despois da manifestación do 18 de outubro dirixinme por carta aos organizadores para convidalos a traer á Xunta as súas reivindicacións e críticas. Ata agora non teño resposta, máis dun mes despois. Non sei ata que punto tiñan ganas de transmitir algo, fóra do propio acto reivindicativo.

P: ¿Que idioma está máis ameazado en Galicia, se o está algún? Tamén houbo un debate sobre iso.

R: Hai debates que unha vez que se producen --e sempre é por unhas circunstancias, electorais, etc.-- o que se debe facer é pechalos. Non podemos estar toda a vida discutindo sobre as mesmas cousas. Hai un proceso histórico e unha relación de moitos séculos entre o galego e o castelán. A Xunta ten un mandato estatutario e derivado da Lei de Normalización Lingüística de promover e fomentar o galego, e asúmeo na súa integridade. Traballamos para cumprir o papel de liderar o proceso de recuperación social do galego e para facer cumprir un contexto no que as dúas linguas poidan ser utilizadas sen discriminacións.

O novo decreto
P: Parte da polémica arrincou na anterior lexislatura. ¿Que fixo mal e ben o bipartito?

R: Non se trata de facer revisión agora do que fixo o anterior Goberno. Eu non estaba antes e tampouco teño moito interese en mirar atrás. En calquera caso, hai que dicir que unha parte da sociedade galega tivo a sensación dunha certa imposición con algunhas medidas impulsadas polo anterior Goberno, o que non quere dicir que existise unha imposición real. Na política lingüística houbo unha falta absoluta de información e de pedagoxía sobre o que se pretendía facer, e un exemplo foi o decreto do galego no ensino. Hai que explicar as cousas e intentar razoalas cos sectores implicados.

P: ¿Teme que poida suceder iso co novo decreto?

R: Hai que explicalo punto por punto, por diante e por detrás se fai falta, para saber transmitirlles á sociedade é aos axentes sociais implicados qué se pretende facer, por qué se propón e cáles son os horizontes que queremos ver cumpridos a medio e a longo prazo.

P: ¿Está listo o decreto?

R: Aínda non hai decreto. Borrador, si. Falamos de ter un borrador presentado aos grupos políticos e sociais antes de final de ano.

P: ¿Empezaron as negociacións?

R: Non. A finais de ano estará presentado. Se estará rematado o proceso de negociación, a verdade é que non o sei, depende.

P: ¿Pode adiantar as liñas principais da nova norma?

R: O decreto aínda non está listo para ser presentado, pero nos últimos meses xa adiantamos o perfil, o esqueleto. Vai ser un decreto no que estará garantido o coñecemento das dúas linguas oficiais e incluiremos dunha maneira clara a potenciación das estranxeiras. Vai ser un decreto de trilingüismo.

P: ¿Iso quere dicir que haberá un terzo das clases en cada idioma?

R: Iso xa o veremos cando estea o borrador.

P: ¿Hai recursos suficientes para impartir clases en inglés?

R: Co decreto falamos dun proceso, pretendemos establecer un marco para camiñar cara ao trilingüismo, sabendo que no caso das linguas estranxeiras non se pode poñer en marcha dun ano para outro. Queremos poñer a armazón e que, cos recursos que imos ir achegando para a formación do profesorado e do alumnado, poidamos ter nun horizonte realista un ensino realmente trilingüe. É o que debemos facer para ter un ensino de calidade e de futuro, o que demanda a situación socioeconómica.

P: Entón, haberá un período de transición ata chegar ao desenvolvemento completo do decreto. ¿Estableceranse uns niveis de ensino en cada idioma para ese tempo?

R: Iso estará previsto no decreto. Estará o marco xeral e o camiño que os centros deberán ir percorrendo. O que parece lóxico é que cada centro teña certa autonomía para ir organizando o aumento paulatino da docencia en lingua estranxeira.

O debate nos centros de ensino
P: ¿Preocúpalle que o debate político se traslade á educación?

R: Evidentemente é preocupante que se traslade ao ámbito educativo un debate que debería formar parte da vida política, das diferenzas entre as formacións. Nós consideramos que un decreto trilingüe que garanta un coñecemento das linguas oficiais e promocione dunha forma clara o galego ten que ser un marco normativo no que todo o mundo se vai atopar cómodo.

P: Tendo en conta que o nivel de uso do galego é moi diferente nunhas e outras zonas, ¿é posible que un decreto sirva tanto para A Coruña como para Lugo, por exemplo?

R: Creo que si. Ten que haber un só modelo de ensino non universitario en Galicia que sexa válido para A Coruña, para Verín ou para Chandrexa de Queixa. Evidentemente, temos que ser capaces de establecer elementos de flexibilidade que permitan aos centros e ás familias concretar certos aspectos do currículo, da impartición das materias en diferentes linguas.

P: ¿Iso non pode levar a que haxa actuacións diferentes nos distintos centros de ensino?

R: Non, o modelo sería único e o que habería serían matizacións. Pode haber unha certa marxe de flexibilidade para que os centros e as familias se poñan de acordo en aspectos da distribución lingüística dalgunhas materias.

P: É habitual que, sobre todo nas cidades, os rapaces empreguen o castelán na relación cos amigos aínda que utilicen o galego nas aulas. ¿A que cre que se debe?

R: O galego e o castelán están presentes en toda a sociedade e en todo o territorio; non temos ningún gueto. Pero, claro, o galego non ten a mesma distribución en todo o territorio. Algúns axentes sociais consideran que os centros educativos deberían ser compensadores da menor presencia social da lingua galega. Iso, que se practica nalgunhas partes do mundo, aquí pode traer problemas, visto o visto nos últimos anos. Unha lección a aprender do que pasou é que non podemos considerar a escola como un elemento compensador da falta de galego que se produce fóra dela, porque xera tensionamentos. O que temos que facer é establecer unha política lingüística que vaia á raíz dos problemas da non presenza da lingua en certos ámbitos urbanos e darlle solucións.

P: Hai uns días coñeceuse unha resolución pola que o Tribunal Supremo non estimaba a demanda dun pai que quería que o seu fillo estudase só en castelán. ¿Que lle parece?

R: Esa sentenza ten dúas lecturas claras. A primeira é que o modelo que temos en Galicia de bilingüismo total, no que non segregamos, non conculca ningún dereito lingüístico individual. Temos un modelo plenamente garantista cos dereitos lingüisticos e constitucional. A segunda cuestión é que son os poderes públicos galegos, concretamente a Xunta, os que teñen a responsabilidade de planificar o modelo lingüístico educativo.

P: Cun decreto que presta especial atención ás linguas estranxeiras, ¿que lugar pode ocupar no ensino o portugués, o idioma dunha país veciño de dunha economía emerxente como a do Brasil?

R: Os gobernos anteriores desenvolveron iniciativas das seccións bilingües e hai experiencias de ensino do portugués. Nós apostamos por un ensino plurilingüe e, evidentemente, o portugués está aí e é unha oportunidade. Seguirá habendo centros educativos, non sei se cada vez en maior proporción ou non, que aposten por incluír o portugués nos programas.